तर रविवारच्या मेजवानीत मनीषा बेळगे ह्यांचे "खाईन तुपाशी"......हिंदी मध्ये एक गाणे होते आठवते का किशोर कुमारचे "जाते थे जापान...पहुच गये चीन"
हा हा हा...

पत्र लिहिण्याआधी थोडेसे – 

"न लिहिलेले पत्र " या पेजची यशस्वी घोडदौड सुरु आहे. त्यासाठी संचालक ,सहसंचालक आणि समस्त पत्र लेखक वृंद आणि मायबाप वाचक यांचे अभिनंदन …।

रविवारच्या मेजवानी मध्ये सदर लिहिशील का ? असे जेंव्हा व्ही.बी सर यांनी विचारले असता, तसे जोखमीचे काम असूनही मी तत्काळ होकार दिला. "नेकी और पुछ पुछ" पण प्रश्न होता कुठल्या विषयावर लिहावे. तसे मला राजकारणात जास्त रस आहे. पण तरीही वेगळे लिहिण्याचा मानस होता. मग मी पत्रातून रेसिपी लिहिण्याचा विचार बोलून दाखवला. व्ही.बी सरांनी खूप प्रोत्साहित केले. त्यांनी विचारले पत्र कोणाला लिहिणार, मी म्हंटले अर्थात आईला, आई इतकि जवळची मैत्रीण कोणी नाही. सरांनी लगेच समंती दिली. आम्ही काही शीर्षकांवर चर्चा केली शेवटी "खाईन तुपाशी" हे शीर्षक ठरवले आणि पत्र लिखाण सुरु झाले. किती दिवस चालेल, हे आताच सांगता नाही येणार. पण प्रत्येकवेळी पत्र पोस्ट झाल्यानंतर जे समाधान मिळते ते मी शब्दात नाही व्यक्त करू शकत. लाखो धन्यवाद व्ही.बी. सर........

प्रिय आईस,

तुझ्यातल्या संवेदनशीलतेला कोटी कोटी प्रणाम, नेहमीप्रमाणे या हि वर्षी तू सुलोचनाला कामावर ठेवले असशील. दिवाळी आली कि हि येते, बाकीचे दिवस कुठे असते कोण जाणे.कितीतरी वेळा तिला तू चोरी करताना रंगेहात पकडलेय. तरीही तू सर्व विसरून पुन्हा कामाला ठेवतेस. चोरी करणाऱ्याला कोणी चांगले बनण्याची संधी देतं का ? तू मात्र अजब आहेस तू पुन्हा पुन्हा तिला सुधरण्याची नाही तर चोरी करण्याची संधी देतेस. तुझा आपला ठाम विश्वास, ३ मुलींची आई आहे, मुलगा होत नाही म्हणून नवऱ्याने टाकलीय, आईवडील वारलेले , जवळचे असे तिला कोणी नाही,मग आपण थोडा आधार दिला तर कुठे बिघडले. आज तिच्यावर वेळ आलीय, म्हणून ती तशी वागतेय.एक दिवस नक्की सुधारेल.……. मान्य आहे पण पूर्वी ती आपल्याकडे राह्यची, मळ्यात तिला एक खोली पण दिली होती. मुलीही शाळेत जात होत्या. अचानक तिला काय दुर्बुद्धी सुचली. छोट्या मोठ्या चोऱ्या करायला सुरवात केली.एक दिवस तिने तुझ्या नवीन साड्या पळवल्या. आणि त्यांनतर ती मुलीन् सहित अचानक गायब झाली. तू माहिती काढली तर कळले कि तिला एक दूरचा मामा होता. तिकडे गेलीय. आतापर्यंत हा मामा कुठे होता ? त्यांनतर ती बरोबर ६ महिन्यांनी परत आली. माफीचा एकही शब्द तिने उच्चारला नाही . आणि तू तिला पुन्हा कामावर ठेवलीस.….

असो आता तू म्हणशील, तुला तिने बनवलेला स्वयंपाक आवडतो ना . "हो ग आई तिच्या हाताला खूप छान चव आहे". एवढ्या एका गोष्टीसाठी माझा तिच्या विषयीचा विरोध संपून जातो. तिने बनवलेल्या पदार्थाचे नाव काढशील तर, माझे असले नसलेले अवसान गळून पडते. उन्हाळ्यात वाळवण बनवताना तिची तुला फार मदत व्हायची कोहळ्याच्या वड्या , कुरड्या ,पापड , साबुदाण्याचे पापड, ज्वारी बाजरीच्या पापड्या याशिवाय मसाले सुद्धा उत्तम बनवायची अर्थात तूच शिकवले होते. सुलोचनाच्या हातचा माझा आवडता पदार्थ म्हणजे शेंगदाण्याचे लाडू मला आठवते मी सुट्ट्यात गावी येणार म्हंटले कि,मला आवडतात म्हणून, ती हमखास तिळाचे, शेंगदाण्याचे लाडू कुटून बनवायची. दुबईत आल्यावर मी बऱ्याचदा बनवते, पण सुलोचना सारखे नाहीत होत.

अरे हो खाण्यावरून वरून आठवले. तुला मी आज मी एक गंमतीशीर रेसिपी सांगणार आहे. हि रेसिपी माझ्याकडून अपघातानेच घडली. म्हणतात न "करायला गेले गणपती आणि झाला मारुती" तसा काहीसा प्रकार झाला खरा, पण सगळ्यांना आवडून गेली. मग मी माझे गुपित कोणाला सांगितले नाही. फक्त तुला सांगते. हे वाचून आता हसू नकोस गालातल्या गालात.

तर आपण कुठे होतो …. अरे हो रेसिपी ,त्याचे काय झाले तुझ्या नातवाला पार्ले जी आणि गुड डे बिस्कीट आवडतात. बऱ्याचदा बिस्कीट पुडा खोलताना कधी बिस्कीटचे तुकडे होतात. तो तुकडे खात नाही. एकदा असेच डबा भरून तुकडे जमा झाले होते. धड फेकुनही देत येत नव्हते. कोणाला द्यावे तर इथे भिकाऱ्यांचा दुष्काळ, काय करावे सुचत नव्हते, मला आठवले एकदा मी मारी बिस्किटचा केक बनवला होता. तसाच बनवता येईल का म्हणून मी प्रयत्न करत होते. मग काय सर्व बिस्किटांचा व्यवस्थित चुरा करून घेतला. एकदा मिक्सरला लावले. मस्त पावडर तयार झाली. केक मध्ये बिस्किटाची टेस्ट समजायला नको म्हणून तो चुरा साजूक तुपात खरपूस भाजून घेतला. केकसाठी लागणारे साहित्य घेतले. आता या भाजलेल्या चुऱ्या मध्ये लोणी ,आणि क्रीम मिसळण्या आधी, मी बाजूला थोडे मिश्रण करून बघितले नुसताच चिकट लगदा तयार झाला. आता या चिकट लगद्याचा केक बनणे शक्य नव्हते. आता चांगल्या १ किलो चुऱ्याचे काय करावे सुचत नव्हते. मग मनाला म्हंटले लढ मना लढ. बर्फी , पनकेक, पराठे, करंजी झाली तेवढी मेहनत खूप झाली होती त्यामुळे अजून करंजी किवा बर्फी बनवण्या इतका वेळ वाया घालवू नये असे वाटत असताना एकदाचे सुचले सुचलेच बघ " लाडू "!

मग थोडे डेसिकेटेड कोकोनट , काजू ,बदाम ,पिस्ते यांचे तुकडे करून घेतले. थोडी पिठी साखर घेतली. चुऱ्या मध्ये सर्व मिसळले. अजून थोडे तूप टाकले. लाडू वळवायला घेतले. लाडू काही वळत नव्हते. आता पुन्हा डोके दुखी आता तर ड्रायफ्रुट्स टाकल्यामुळे फेकण्याची अजिबात हिम्मत होत नव्हती. मग दुध गरम केले, मिश्रणात गरम दुधाचा हलकासा शिडकावा मारलाऽनि आईईईई मी जिंकले होते. लाडू वळून तयार. केवढा आनंद झाला म्हणून सांगू.

पण अजून एक पायरी बाकी होती. चव कशी झाली असेल? अत्यंत महत्त्वाची परीक्षा अजून बाकी होती. मुले अजून शाळेतून आली नव्हती. कोणाला टेस्ट करायला सांगावे याच विचारात असताना, दारावर बेल वाजली. एक मैत्रीण आली होती. मी तिला काही कळू देत लाडू खाण्यास दिला. तिने आणखी एक मागवून घेतला. तिला आवडला. कशाचे लाडू म्हणून ती विचारून थकली,तरी मी काही सांगितले नाही. तिच्या मुलाकरता डब्यात काही लाडू दिले. एकंदर चव छान झाली होती याचे समाधान मिळाले. आमच्याकडे बिनबोभाट लाडू फस्त झाले. कोणाला सुगावा लागला नाही. संध्याकाळी त्याच मैत्रिणीचा फोन आला, अग कशाचे लाडू बनवलेस सांग तरी नाहीतर मला बनवून दे आमच्या घरी सर्वाना आवडलेत. तेवढ्यात तिच्या मुलाने फोन घेतला म्हंटला काकू गुड डे लाडू छान झालेत. तिच्या मुलाने गुडडे बिस्कीट ची चव ओळखली असावी. माझ्या या करामतीला नाव हि मिळाले "गुड डे लाडू" …

आता म्हंटले चला हि रेसिपी आपल्या नावावर जमा झालीय. कोण आनंद झाला म्हणून सांगू आत्ता तू हि ट्राय कर. नाहीतर मी तिकडे आली कि बनविण.
तूर्तास थांबते
तुझी लाडकी लेक मनिषा

न लिहिलेली पत्रे-Unwritten Letters

मनीषा बेळगे आज एक मस्त डिश घेऊन आल्या आहेत "खाईन तुपाशी" मध्ये...त्यांचे वेगळे वैशिष्ट्य म्हणजे...त्या फक्त रेसिपी देत नाहीत...एका संस्कृतीशी ओळख करून देतात....एका जगाशी ओळख करून देतात...तुम्हाला पटते ना माझे म्हणणे ?....

प्रिय आई,

मी साष्टांगभावे पुढचे मनोगत लिहित आहे, वाचून घ्यावे.
मला नेहमी वाटते भारतीय संस्कृती हि खादाड संस्कृती म्हणून गणली जात असावी. आपल्या देशात जेवढे खाल्ले जाते आणि जेवढे खाऊ घातले जाते, जगाच्या पाठीवर कुठेच नसेल. (उपाशी पोटी तितकेच लोक असतात तो भाग वेगळा )

पदार्थ वेगवेगळ्या पद्धतीने करून बघण्याची हौस सर्वात आधी कोणत्या आदिमानवाला झाली असावी?तसा संशोधनाचा विषय आहे.प्रत्येक पदार्थ अपघाताने तयार झाला असावा कि मुद्दाम बनवला असावा.
असो मी फार खोलात जात नाही.कारण तसे धागेदोरे मिळण्याची सुतराम शक्यता वाटत नाही.

" खाण्यासाठी जन्म आपुला " काही लोक तर या म्हणी मध्ये अगदी फीट बसतात. अशीच माझी एक मैत्रीण आहे भयंकर खादाड मांसाहारी पदार्थांची शौकीन,एकदा एका चीनी हॉटेल मध्ये स्पेशल साप मिळतो, अशी माहिती मिळाल्यावर बयेने लगेच भेट दिली. मला वर्णन करून सांगू लागली. तिला म्हंटले तू आधी वर्णन बंद कर,नाहीतर मला २ दिवस जेवण जाणार नाही. असे वर्णन कि जशी आफ्रिकेतील जंगलातून तिला मेजवानी आलीय.तिला म्हंटले किती खाशील,तुझ्या खाण्याला काही मर्यादा, खाऊन खाऊन मरशील. यावर बयेचे उत्तर " अगं न खाता मरण्यापेक्षा, भरपेट मनोसोक्त खाऊन मेलेले बरे.असो ,खाऊ दे. मला काय त्याचे तसेही तू म्हणतेस न "अन्न हे पूर्ण ब्रम्ह" असते कोणाच्या खवय्येगिरीला आणि खाद्य् पदार्थांना नावे ठेवू नये. म्हणजे खेकडा, साप,मुंग्या,बेडूक,पालं, घोरपड यांच्या पदार्थांना हि अन्न हे पूर्ण ब्रम्ह म्हणावे कि काय? सध्या या घोर विवंचनेत आहे. असो

तसेही जगात सर्वच प्राणी मांसाहारी नसतात. काही अजूनही शाकाहारी आहेत. एका सर्वेक्षणाच्या आधारे,पाश्चात्य देशात शाकाहारी जेवणाचे महत्व पटू लागलेय. अनेक लोकांनी मांसाहार सोडून शाकाहार अंगिकारला आहे.

तसेही जगात प्रत्येक देशाच्या अन्न रांधण्यापासून खाण्याच्या पद्धती देखील वेगवेगळ्या आहेत. आपल्या कडे हाताने खातात, पाश्चात्य देशात सुरी, काटे, चमचे आणि चीन, जपान मध्ये चॉप स्टिक( म्हणजे २ काड्या )ने खातात. प्रत्येक ठिकाणचे आपले स्वतःचे असे वैशिष्ठ्य पूर्ण खाद्य आहे.जगात प्रथम पसंतीचे भोजन सर्वेक्षणानुसार प्रथम १० देशात भारताचा समावेश आहे. ग्रेट न. भारतीय जेवण तिखट आणि तेलकट असते. असा बऱ्याच लोकांचा गैरसमज होतो.

सध्या दुबई मध्ये मी ज्या भागात राहते, त्याला अल करामा म्हणतात याला आणखी एक टोपण नाव आहे ते म्हणजे "मिनी इंडिया" ...अगदी या नावाला साजेशा भाग आहे.जास्तीत जास्त भारतीय हॉटेल्स आहेत.अरेबिक भाषेतील दुकानच्या पाट्या आणि दर अर्ध्या तासाने गस्त घालणारी पोलीसची गाडी सोडली तर सगळे भारतीय वातावरण आहे.त्यामुळे आपण भारतातच आहोत असेच वाटते.

आज मी तुला अरेबिक डिश हमुस बद्दल सांगणार आहे.हमुस शिवाय आखाती देशातील जेवणाला पूर्णत्व येत नाही.हि रेसिपी अत्यंत सोपी आहे.आणि चविष्ट देखील

हमुस

साहित्य -१ वाटी काबुली चणे (रात्रभर भिजवलेले ),५ लसून पाकळ्या,२ चमचे लिंबाचा रस, ४ चमचे ओलिव्ह ओईल,१ चमचा तहीना पेस्ट किंवा १ चमचा भाजलेले तीळ, अर्धा चमचा जिरे, अर्धा चमचा मीठ,१ कप पाणी
कृती - सर्व जिन्नस एकत्र करून मिक्सरमध्ये पेस्ट करून घ्यावी.त्यात वरून ओलिव्ह ओईल घालावे तयार झाले हमुस, कुठल्याही टोस्ट केलेल्या ब्रेड सोबत छान लागते. वरती चिमुटभर लाल मिरची पावडर आणि पार्स्ले ने सजावट करावी. पार्स्ले नसेल तर कोथंबीर हि चालेल.

हा पदार्थ वांग्याचे तळलेले काप,भजी काकडी, गाजर यांचे काप यासोबत देखील खालला जातो.

अगदी सोपा आहे. हा पदार्थ फ्रीजमध्ये ठेवून २ दिवस टिकतो.
नक्की बनवशील. तुला आवडला कि नाही कळव.

तूर्तास थांबते
तुझी लाडकी लेक
मनिषा

मनीषा बेळगे ह्या दुबईत बसून...आपल्या पोटाची आणि जिभेची काळजी घेत असतात...आज त्यांनी आपल्या राशींची सुद्धा काळजी घेतली आहे...क्या बात है...हे पत्र...धुमाकूळ घालणार असे माझे भविष्य आहे....करा..शेयर...हवे तेवढे....

प्रिय आई, 

"माँ की चरणों में साष्टांग प्रणाम " 

आई माझी एक मैत्रीण आहे "नितू". तिला खाण्याचा आणि खाऊ घालण्याचा खूप शौक आहे.तिचा एक नित्यनेम आहे रोज संध्याकाळी वाटीभर दुध आणि ब्रेडचे तुकडे बिल्डींगच्या मागे फिरणाऱ्या मांजरीसाठी देणार. दुबईमध्ये बेवारस मांजर खूप आहेत पण मोकाट फिरणारे कुत्रे नाहीत, पाळीव कुत्रे आहेत, पण त्यांचा पासपोर्ट असतो.असो ...


सांगायचा मुद्दा असा कि, तिला ज्योतिष शास्रावर भलताच विश्वास, कोणी तिला सांगितले मांजरीला दुध देत जा. तुझे हेल्थ प्रोब्लेम दूर होतील.हेल्थ प्रोब्लेम म्हणजे बाईसाहेब कोणत्या वेळेला काही खाणार,प्रॉब्लेम तर होणारच. नशीब मांजरीला दुध पाजण्यास सांगितले, कुत्रा म्हंटला असते तर हिने कुत्रा सुद्धा विकत घेतला असता. तिला सांगितलेले भविष्य खरे ठरते कि नाही माहित नाही, पण नितुचा प्रचंड विश्वास आहे. प्रत्येक ज्योतिषाने सांगितलेले तिला खरेच वाटते. एकदा तिने राशीवरून लोकांच्या खाण्यापिण्याच्या सवयी बद्दल माहिती मिळवली. तिने माझ्या सोबत शेअर केली, मी तुझ्यासोबत शेअर करतेय कारण त्यात माझ्या राशीची माहिती मला खरी वाटते, आता तू बघ तुला हि माहिती कशी वाटतेय.

नीतू म्हणते कोणी तिला सांगितलेय कि, लोकांच्या राशीवरून त्यांच्या खाण्या पिण्याच्या सवयी माहित करता येतात. मनात म्हंटले अरे वा,म्हणजे अमुक तमुक व्यक्ती घरी येणार असेल तर त्याचे आवडीचे पदार्थ आपण बनवून सदरील व्यक्तीस अचंबित करू शकतो. तिला म्हंटले "nitu… not a bad idea, tell me" तिने तिच्या शब्दात सांगितले ते असे, क्रमाने सांगते.

मेष राशीचे लोक उतावळे असतात चहा ,कॉफी जास्त पितात. यांना गोड आणि मसालेदार जेवण आवडते.

वृषभ राशीची व्यक्ती नेहमी हेल्दी जेवण करणे पसंद करते.या लोकांना घरगुती जेवण जास्त आवडते.

मिथुन राशीची व्यक्ती सतत काही ना काही खात असते.पकोडे ,समोसा असे नाश्ता टाईप पदार्थ यांना आवडतात. हि व्यक्ती खाताना बरीच कामही करत असते उदा. टी व्ही बघणे, फोनवर बोलणे,लिहिणे वाचणे.

कर्क राशीच्या व्यक्ती बऱ्याच गोष्टींचा परहेज करतात कारण यांची पाचन क्रिया कमजोर असते. यांना गोड पदार्थ आवडतात.

सिंह राशीच्या व्यक्ती खाण्याच्या बाबतीत खूप रेग्युलर असतात. गरम गरम जेवण आवडते ,सूप आणि तत्सम गरम पदार्थ यांचा विक पोइंत आहे.

कन्या राशीचे लोक हेल्थ कॉन्शस असतात. तरीही यांचे वजन वाढतच असते. त्यामुळे या लोकांनी ओवरडायटिंग ला आवर घातला पाहिजे.

तूळ राशीची व्यक्ती वजनाच्या बाबतीत फार खबरदारी घेते. पण गोड पदार्थ यांची कमजोरी असतात. हि लोकं खाण्याची सजावट आणि खाण्याच्या खुशबू ची दिवाणी असतात.

वृश्चिक राशीच्या व्यक्तीं टेन्शन मध्ये जास्त जेवण जेवतात. एकसाथ खूप सारे जेवण्याची सवय असते.

धनु राशी च्या व्यक्ती नेहमी घाईत असतात ,घाईघाईने जेवण उरकल्याने न जेवणाची चव लागते, न सेहत बनते. जास्तीची चरबी मात्र वाढते.

मकर राशीच्या व्यक्ती खाण्याच्या बाबतीत फार काळजीपूर्वक सवयी पाळतात, जेवताना त्या इतर कामे करत नाहीत. जेवण अतिशय साधे आवडते.

कुंभ राशीच्या व्यक्तींना हलकेफुलके जेवण आवडते. नाश्त्याचे पदार्थ जास्त आवडतात. चहा कॉफी जास्त पितात .
मीन राशीच्या व्यक्तींच्या खाण्याच्या सवयी वातावरण बघून बदलतात, जेवणात खूप सारे पदार्थ यांना पसंत असतात.

तर हे आहे खाणाऱ्यांचे राशिभविष्य एकूण अशा भविष्यावर विश्वास ठेवला तर असे दिसते कि आपल्या खाण्याच्या सवयी या आपल्या जन्मतः आपल्या सोबत आलेल्या असतात .हे बाकी गमतीशीर आहे. म्हणजे कुणी आई तक्रार करत असेल कि तिची मुले जेवत नाहीत ,तिने जरूर त्यांचे राशिभविष्य इथे ताडून पाहावे.

भविष्याच्या नादामध्ये विसरलेच,तुला आज मी खरवसाचे पुडिंगची रेसिपी सांगणार आहे. आई तू म्हणशील खरवस मला येतो ,मग मी कुठे नाही म्हणतेय, पण तुला खरवस बनवायला कोवळे दुध(colostrum milk) उपलब्ध असते. आणि मी इथे कुठे कोवळे दुध शोधत बसू ,मी जी रेसिपी सांगणार आहे तिला कोवळ्या दुधाची आवश्यकता नाही. थेट खरवसाची चव देते. कदाचित बऱ्याच लोकांना हि रेसिपी माहित असावी पण तुला नक्कीच माहित नाही. मग मी कशाला आहे? मी सांगते ना,

साहित्य - १ कप दुध,१कप दही,१कप कंडेन्स्ड मिल्क, १ कप दुधपावडर सजावटीसाठी बदाम, पिस्त्याचे काप कृती -सर्व साहित्य एकत्र करून एकाच दिशेने फेटून घ्या अथवा मिक्सर मध्ये एकजीव करून घ्या. एका अल्युमिनियमच्या भांड्याला तुप लावून ग्रीस करून घ्या त्यामध्ये वरील मिश्रण ओतून वरून बदाम पिस्त्याचे काप टाका वरून अल्युमिनियम फोइल लावून बंद करा. कुकरमध्ये थोडे पाणी घालून वरील भांडे त्यात ठेवा कुकुरची शिटी काढून ठेवा,मध्यम आंचेवर २० मिनिटे शिजवा थंड झाल्यावर ताटात उपडे करून,वड्या कापा,मऊ लुसलुशीत खरवसाच्या वड्या किंवा पुडिंग खाण्यासाठी तयार हि रेसिपी मला चीज केकवरून सुचली,चीजकेक खाऊन लट्ठ होण्यापेक्षा, माझ्या मते हे पुडिंग हेल्दी असावे.
तूर्तास थांबते पुन्हा लिहीनच

तुझी लाडकी लेक

मनिषा

तर आठवते का गाणे "पान खायो सैया हमार" ...अशा ह्या पानाची गोष्ट घेऊन आल्या आहेत मनीषा बेळगे .... "खाईन तुपाशी" मध्ये

प्रिय आई,

साष्टांग प्रणाम माझ्या घरी गणरायाचे आगमन झालेले आहे, त्यामुळे खूप व्यस्त आहे. गणपतीची आरास, आरती ,प्रसाद एवढ्या धांदलीत मी तुला पत्र लिहितेय. गणेश मूर्ती ची स्थापना करण्यासाठी खाण्याचे पान आणि सुपारीची आवश्यकता असते. तसे दुबई मध्ये हि गोष्ट अतिशय दुर्लभ आहे. कारण इथे कायद्याने गुटखा,पान,तंबाखू, खसखस यांना बंदी आहे. या गोष्टी आपणाकडे आढळून आल्यास चांगलाच दंड आहे, जेल हि होऊ शकते. तरीही काही बहादूर विक्रेते या गोष्टी लपून छपून विकतात. पानाची टपरी वगैरे तुला दिसणार नाही. सिगरेट मात्र राजरोसपणे विकली जाते कारण सिगरेट स्टेटसचा एक भाग आहे आणि पान खाणे म्हणजे निव्वळ देहातीपणा एकूण पान खाऊन मारलेल्या पिचकाऱ्याचे दर्शन इथे होत नाही.

तर हे खाऊचे पान पूजेसाठी मी मिळवलेच. या पानाविषयी माझी उत्सुकता फारच वाढली म्हणून थोडी फार माहिती मी मिळवली. संस्कृत मध्ये पानाला ताम्बूल आणि गुजराती मध्ये नागुरवेल म्हणतात,तर आपण याला विड्याची पाने म्हणतो. असे म्हणतात १०० पाने १ किलो तुपाच्या ताकदीची असतात, आता खरे खोटे देवाला माहित, कारण ती देवाला पूजेत लागतात.

भारतात सर्वच राज्यात पान आणि सुपाऱ्या देवकार्यासाठी जातात.सांगायचा मुद्दा असा कि आपल्याकडे या पानाशिवाय कुठलेही धार्मिक कार्य तसेच लग्न,मुंज वैगरे पार पडत नाही. तर ह्या पानाचा शोध प्रथम एका बेटावर लागला, पुढे मुगल सल्तनत मध्ये फार लोकप्रिय झाले.पानाचा महिमा सिनेमापासून तर मुजरा ऐकणाऱ्या पर्यंत सर्वांनाच माहित आहे. ह्या पान प्रेमातून कोणी सुटले नाही. पानाची काही प्रसिद्ध नावे, काही गाणी, मुजरे, एवढेच नाही तर ओव्या, अभंग तसेच श्लोक हि लिहिल्या गेलेत. मध्यंतरी गुटख्याचे आगमन झाल्यावर या पानाच्या विक्रीवर परिणाम झाला खरा, पण पानाचे स्थान अढळ राहिले.

मी तुला पानाचे गुण सांगतेय याचा अर्थ असा मुळीच नाही कि तू किंवा कोणी पान खाण्यास सुरुवात करावी. पान तसे वाईट नाही गुटखा, तंबाखू आणि सिगारेट पेक्षा ठीकच आहे. तसा पानाचा विडा मुखशुद्धी आहे खरा पण दाताच्या शुभ्रतेची पार वाट लागते.पानातील औषधी गुणधर्मामुळे सर्दी पडसे, डोकेदुखीलाही आराम मिळतो.

पान लावण्याच्या लकबीवरून वर्षानुवर्षे पान खाणाऱ्या एका बाई ने चोराला पकडले होते.त्याचे असे झाले, एक चोर स्री वेषभूषा करून रोज संध्याकाळी गप्पा मारत पान खात बसलेल्या स्रिया मध्ये जाऊन बसत असे. त्याला सोने नाणे मालमत्ते बद्दल माहिती काढायची असावी.थोडक्यात रेकी करण्यास येत असावा.एक दिवस पानाला चुना लावण्यासाठी त्याने चुना मागितला,आणि त्याने चुना अंगठ्याने काढल्यावर लगेच त्याला हटकले असता.पळण्याचा प्रयत्नात असताना सर्वांनी पकडला.त्या बाईंच्या मते डब्बीतून चुना काढताना पुरुष अंगठ्याचा वापर करतात आणि स्रिया बोटाचा.चला निरीक्षणाचा असाही फायदा झाला.

मागे भारत बांगलादेश युद्धात बांगलादेशने जेंव्हा भारतापुढे शरणागती स्वीकारली तेंव्हा बांगलादेशाच्या जनरलच्या विरोधात रहमान आयोगाने आरोप लावला कि "जनरल नियाजी कि पान बनाने मे ही अधिकतम उर्जा खर्च होती है|" तर असा हा पानाचा महिमा संपणार नाहीच.पुन्हा लिहीनच तूर्तास थांबते

तुझी लाडकी लेक मनिषा

By: न लिहिलेली पत्रे-Unwritten Letters 

न लिहिलेली पत्रे-Unwritten Letters

मनीषा बेळगे ह्यांचे रविवारचे पत्र म्हणजे एक अनुभव असतो...एक सफर असते....वेगळ्या विश्वाची....त्यात फक्त एक रेसिपी मिळत नाही...तर वेगळ्या दुनियेची...माणसांशी...ओळख सुद्धा होते...तर...न संपणाऱ्या रात्रीची गोष्ट....

प्रिय आई,


साष्टांग प्रणाम गणपती विसर्जन झाले कि पाऊस हि जातो असे म्हणतात त्यानुसार आता पावसाळा संपून हिवाळा सुरु होईल. स्वेटर आणि आणखी गरम कपडे कपाटाबाहेर येतील. मग गरम कपडे, गरम सूप, भाजलेली मकाची कणसे,हुरडा खाण्याचे दिवस येतील. एकूण गुलाबी थंडीचे आगमन होईल.


ह्या सगळ्या गोष्टींची खूप आठवण येते. इकडे हि कडक उन्हाळ्यानंतर गुलाबी हिवाळा सुरु होईल.इथे हिवाळ्यात हटकून थोडाफार पाऊस पडतो. इतकाच काय तो बदल बाकी कधी कधी भयंकर धुके पडते.दिवसा ढवळ्या समोरचे काही दिसत नाही आणि गाड्यांचे अपघात होतात. तसा ऋतू मध्ये सहज बदल होतो.अगदीच नकळत.


अशा या गुलाबी हिवाळ्यात दिवस छोटा आणि रात्र मोठी होते. संपूर्ण हिवाळ्यात एक रात्र अशी येते ,अगदी वैऱ्याची रात्र म्हंटले तरी चालेल.संपता संपत नाही. इकडे साधारण डिसेंबर मध्ये हि रात्र येत असावी असा माझा अंदाज आहे. तशी हि वैऱ्याची रात्र मात्र ईरानी( फारसी ) लोकांमध्ये " शबे यलदा" म्हणून मोठ्या आनंदाने साजरी करतात.यलदा चा अर्थ जन्म घेणे असा होतो शब म्हणजे रात्र. "


ह्या सणासाठी ईराणी लोक आधीच जय्यत तयारीत असतात. या रात्रीच्या उत्सवासाठी सगळा परिवार एकत्र येऊन दस्तर खान सजवतो. सर्व प्रकारचे ड्राय फ्रुट्स आणि त्यापासून बनवलेले पारंपारिक पदार्थ तसेच ताजी फळे मुखत्वे टरबूज आणि डाळिंब ,अंगूर यांचा जास्त समावेश असतो. निरनिराळ्या खाद्य पदार्थ, पेय आणि टरबूज हमखास खातात. तसे तरी टरबूज खाण्यास डॉक्टर मनाई करतात पण ईराणी लोक ह्या रात्री टरबूज खाल्ल्याने पुढे थंडीचा मौसम असे पर्यंत सर्दी होत नाही असे मानतात.नौरोज इतकाच हा हि सण त्यांच्यासाठी मोठाच आहे. म्हणजे एकूण रात्रभर जागरण करून पहाटेचा सूर्य बघणे एकमेव हेतू असावा.


ह्या मोठ्या रात्रीनंतर दिवस थोडा थोडा वाढण्यास सुरवात होते म्हणून सूर्य जो कि सगळ्या सृष्टीला प्रकाशित करतो .त्याच्या स्वागतासाठी हि रात्र असावी. तसे आपणही कोजागिरी साजरी करतोच पण रात्रभर जागत नाहीत. उकळलेल्या दुधात चंद्राचे प्रतिबिंब पडले कि दुध पिऊन झोपून जातो. ईरानी (फारसी )लोकांचे तसे नाही. ही मंडळी रात्रभर जागतात, मैफिली जमतात.म्हातारी माणसे जुन्या गोष्टी सांगतात.शेर,शायर, दोहे, कविता झक्कास मैफिल जमते.जुन्या प्राचीन गोष्टी या दिवशी मुखोद्गत होत असाव्यात.


शेर वरून आठवले जुन्या काळात एक ईराणी कवी कासीम फिरदौसी याने जगातील सगळ्यात लांबलचक कविता लिहिली.त्यात ६० हजार शेर आहेत.आणि ते त्याने तब्बल त्याने ३५ वर्षे खर्चून लिहिलेत.त्या महान ग्रंथाचे नाव आहे " शाह्नामा",तसे जगात सगळ्यात मोठे आणि सर्वोत्तम खंड काव्य म्हणून महाभारतचाहि उल्लेख येतो.सांगण्याचा मुद्दा हाच कि जगात किती महान ग्रंथ घडवले गेलेत.


नाहीतर मी रेसिपी लिहितेय. तसा माझा काही महान ग्रंथ लिहिण्याचा मुळीच उद्देश नाही मी तुला पत्र लिहिण्यातच खुश आहे.या पत्रात तुला मी पर्शियन पुडिंग फिरणी ची रेसिपी सांगणार आहे. साहित्य - १ लिटर दुध, ८ टेबल स्पून साखर, २ टेबल स्पून तांदुळाचे पीठ, २ टेबल स्पून रोज वाटर, ४ चमचे पिस्ते ,इलायची पावडर . कृती - जाड बुडाच्या भांड्यात दुध उकळण्यास ठेवावे ,उकळी आल्यावर त्यात तांदुळाचे पीठ घालून सतत मिश्रण ढवळत राहावे,थोडे दाटसर वाटले कि त्यात साखर आणि रोज वाटर घालून साखर विरघळेपर्यंत हलवत राहावे.२ मिनटात फिरनी तयार वरून थोडी इलायची पावडर आणि पिस्त्याचे कप घालून थंड करण्यास ठेवावी. आणि थंडच सर्व करावी. कमी साहित्य आणि अत्यंत कमी वेळात पण स्वादिष्ट अशी फिरनी करून बघ..रेसिपी कशी वाटली कळव.

तूर्तास थांबते.

तुझी लाडकी लेक


मनिषा

  रामू --एक मुंगुस 

--------------------------------------------

                काही आठवणीची मनात अशी साठवण होते कि त्या  संपता संपत  नाही .अशीच एक आठवण माझ्या मनाला चटका लावून गेली . हि गोष्ट मी साधारण  १२ वर्षाची  असेल तेंव्हाची आहे. मी  इयत्ता पाचवीत  शिकत होते.माझे सातवीपर्यंत चे शिक्षण आमच्या  छोट्या गावात झालेले आहे .  मला लहानपणापासूनच पाळीव प्राण्यांचा 

फार लळा आहे . त्यावेळी आमच्याकडे ४ कुत्रे होते  . आमचा  शेतमळा शाळेकडे जाणाऱ्या रस्त्यात होता .जाताना आणि येताना मी तिथे जात असे .काही मित्र मैत्रिणींसोबत तिथे          खेळत असे ..कुत्र्यांची  राजा ,प्रधान ,टीलु ,आणि टोप्या अशी  नावे होती .

  आमच्याकडे  आमच्या शेतात काम करणारी पाच सहा कुटुंबे त्याच मळ्यात राहत होती .तशी राहण्याची  व्यवस्था जमीनदार ने  करायची  असते .हि पद्धत तेंव्हाही होती .त्यात एक कुटुंब होते महादू  भिल्ल याचे .त्याने माझी प्राण्याची  आवड पाहून,मला  पोपट पाळायला आणून दिला .जेमतेम १५ दिवस पोपट राहिला .एक दिवस मांजरीने त्यावर डल्ला मारलाच .त्यावेळी खूप वाईट वाटले होते .त्यानंतर बरेच  दिवस मी शेतमळ्यात गेले नाही .

                                         एक दिवस महादेव माझ्यासाठी घरी एक मुंगुस घेऊन आला माडीवरील एका रुममध्ये लोखंडी पलंगाला त्याला बांधून ठेवण्यात आले होते .मुंगुस  पाळणे हे माझ्यासाठी नवीनच होते.आमच्या घरगड्याने त्याचे नाव रामू ठेवले होते .सुरवातीला दोन दिवस हा पाहुणा बुजल्यासारखा राहिला .मग त्याची आणि माझी चांगली गट्टी जमली .

मी शाळेतून आली कि दफ्तर फेकून प्रथम  त्याच्यासोबत खेळत बसायची  अर्थात आईच्या रागवाण्याकडे दुर्लक्ष करूनच .माझा छोटा भाऊ रामूची खोडी करायचा .मी त्याला खूप जपत असे.मुरमुरे ,फुटाणे ,भिजलेली डाळ आई खायला  देत असे  महादू  त्याच्यासठी कागदात बांधून काहीतरी घेऊन यायचा रामू ते सर्व फस्त करायचा . २महिने उलटले असतील रामू आमच्या घरी चांगलाच रुळला होता.

                                              एक दिवस आमच्या गावाच्या तालुक्याच्या ठिकाणी सर्कस आली होती .त्यावेळी मनोरंजनाची साधने हीच होती .जादूचे खेळ ,डोंबऱ्याचे खेळ गावात कुस्ती कबड्डीचे सामने होत असत  .आत्ता सर्व इतिहास जमा झाले आहे .आम्ही सर्कस पाहायला गेलो आणि त्या सर्कस मधील वन्यप्राण्यांचे  हाल बघून मला जाणीव झाली कि हया जीवांना असे बांधून ठेवणे योग्य नाही .मी घरी येताच ठरवले कि ,  मी रामूला शेतात सोडून देणार . तसे आईला बोलून दाखवले ,पण आईने सांगीतले  कि तुझा छोटा भाऊ रडेल त्याच्या नकळत आपण त्याला सोडून येऊ .माझी आई माझ्या सोबत होती फक्त मी एका संधीची वाट पहात होते .

                                                          रामूच्या जाण्याने सर्वात जास्त त्रास मला होणार  होता .मी एकटीच कोपऱ्यात बसून रडत बसायची .माझी ताई लग्न होऊन सासरी गेली होती तेंव्हा जसे दु ख झाले होते अगदी तसेच दु ख होत होते .एके दिवशी मी त्याला कपड्यात गुंडाळून मळ्यात घेऊन गेले .आणि तिथे सोडून दिले .माझी आठवण म्हणून त्याच्या गळ्यात एक रंगीत दोरी मी बांधली  होती.माझ्या हातून  सुटका होताच रामूने धूम ठोकली ,पण धावताना मागे वळून पाहण्यास तो विसरला नाही .जसे तो आभार मानत असावा .घरी  रामू हरवला म्हणून सांगून टाकले .परंतु आईला सत्य माहित होते .पुढे एक  दीड महिन्यानंतर मी यथावकाश शाळेत गुंतून गेले . 

                                                  आमच्या मळ्यात काही बोरांची झाडे होती .आणि हिवाळ्यात बोरांचा सिझन असल्याने ,आम्ही शाळेत जाता येता बोरे गोळा करण्यास धावत जायचो .एकदिवशी असेच माझी एक मैत्रीण आणि मी बोरे घेण्यास मळ्यात गेलो .खाली बोरांचा सडा पडलेला होता ,मैत्रीण  दोन्ही हाताने बोरे गोळा करू लागली ,मी एका हाताने गोळा करत होती ,कारण एका हातात  पुस्तक होते .ती जास्त बोरे घेईल आणि मला कमी मिळतील या चढाओढीत मी पुस्तक खाली ठेवायला वळले तर ,तेवढ्यात मैत्रीण ओरडली मनिषा साप साप .....तुझ्या पायाजवळ बघ ..... माझ्या पायाजवळ एक नाग फना काढून उभा होता,नागाच्या फण्यावर मी पुस्तक ठेवणार होते , .पुस्तकात आणि नागाच्या डोक्यात दोन बोटाचे अंतर होते .मला तिथून पळून जायचे हि सुचत नव्हते .मी जोरजोरात ओरडत होते आणि भीतीने थरथर कापत होते ,पण सुदैवाने  सापाचे   तोंड माझ्याकडे नव्हते .तो समोर बघत होता .समोर गवतात काहीतरी पुढे आले .मी जोरत ओरडली रामू ...हो रामूच होता तो ,तो रंगीत धागा तसाच त्याच्या गळ्यात होता .त्याचे लक्ष सापाकडे होते .माझ्या मैत्रिणीने मला हाताला धरून खेचले आणि आम्ही दोघींनी धूम ठोकली थेट शाळेत आल्यावरच  थांबलोत.मैत्रीण बोलली तुझे आज रामू मूळेच प्राण वाचले .साप  आणि तुझ्यात काहीच अंतर नव्हते .पण रामू तिथे कुठून आला काय माहित ?  रामू आणि साप एकमेकांकडे बघत होती ,म्हणून तू वाचली.

                              दुसऱ्या दिवशी घरगड्याने आईला सांगतले कि ,बोरीखाली रामू आणि साप दोघेही रक्त बंबाळ होऊन मरून पडले होते .आई ने कितीतरी वेळा रामूचे आभार मानले असतील . तो प्रसंग आजही माझ्या डोळ्यासमोरून हलत नाही .रामूने उपकाराची परतफेड अशी केली होती .

  ------मनिषा बांगर -बेळगे 

  १८/८/२०१२ 

काश

---------------- 

काश ये मुख़्तसर सी मुलाकात ही न होती ,

तो हौसलों को बुलंद करने की इजाजत  ही न  होती

 

काश हमारी भी जुबान न होती ,

 तो कुछ कहके सुनाने की  इबादत  ही न होती

 

काश कलम में हमारे स्याही न होती ,

कुछ लिखके बताने की हसरत   ही न होती  

------------निशाँ